اگر روغن گیربکس کم باشد چه میشود

روغن گیربکس یکی از حیاتی ترین سیالاتی است که در سیستم انتقال قدرت خودرو جریان دارد و وظایف چندگانه ای نظیر روانکاری چرخ دنده ها، خنک کاری قطعات داخلی، انتقال فشار هیدرولیکی در جعبه دنده های اتوماتیک و جلوگیری از اصطکاک مخرب میان فلزات را بر عهده می گیرد. وقتی این مایع ارزشمند به دلایلی مانند نشتی از کاسه نمدها، خرابی واشرها یا عدم سرویس به موقع کاهش می یابد، کل ساختار فنی خودرو دچار افت عملکرد شدیدی می شود.

بسیاری از رانندگان ممکن است این پرسش را مطرح کنند که اگر روغن گیربکس کم باشد چه میشود و چه پیامدهای کوتاه مدت یا بلندمدتی برای موتور و سیستم انتقال قدرت خواهد داشت. پاسخ کوتاه این است که افت سطح مایع گیربکس فوراً منجر به افزایش اصطکاک شدید، بالارفتن حرارت تا سطح بحرانی و افت فشار هیدرولیک می شود.

در گیربکس های دستی، این مسئله به صورت سفت شدن دنده ها و صدای ناهنجار درگیر شدن چرخ دنده ها خود را نشان می دهد، اما در گیربکس های اتوماتیک، کمبود روغن مساوی است با تاخیر در تعویض دنده ها، گاز هرز خوردن، ضربه های شدید هنگام تعویض دنده و در نهایت سوختن کامل باندهای استکاک و صفحه کلاچ ها. عدم توجه به این موضوع می تواند در کوتاه ترین زمان ممکن، هزینه های بسیار سنگینی برای تعمیر کامل یا تعویض بلوک گیربکس به دارنده خودرو تحمیل کند، زیرا قطعات متحرک درون گیربکس با سرعت بسیار بالایی در حال دوران هستند و بدون لایه محافظ روغن، فلز روی فلز ساییده شده و تراشه های فلزی ریز در کل سیستم پخش می شوند که این امر پمپ روغن و سوپاپ ها را کاملا مسدود می کند.

جدول برای مشکلات و علائم کم شدن روغن با راه حل

بررسی علائم اولیه افت سطح مایع جعبه دنده به شما کمک می کند تا پیش از بروز خسارت های سنگین و از کار افتادگی کامل خودرو، اقدامات پیشگیرانه و تعمیری لازم را انجام دهید. جدول زیر برخی از متداول ترین نشانه ها، علل فنی و راهکارهای عملیاتی برای رفع آن ها را به طور دقیق خلاصه کرده است.

کاهش سطح مایع گیربکس یک فرآیند تدریجی اما کاملاً تخریب کننده است که اگر در مراحل ابتدایی شناسایی نشود، آسیب ها به سرعت از یک نشتی ساده به خطای کلی در ساختار هیدرولیکی یا مکانیکی تبدیل می شوند.

برای نمونه، زمانی که علت کم شدن روغن گیربکس ناشی از آسیب دیدگی کاسه نمد پلوس یا واشر کارتر باشد، ابتدا فقط عملکرد تعویض دنده ها کمی نرمی خود را از دست می دهد، اما با ادامه رانندگی و کاهش بیشتر واسکازین، روغن باقی مانده تحت فشار و دمای بالا خواص شیمیایی خود را کاملاً از دست داده و تبدیل به یک مایع سیاه و لجن مانند می شود.

این مایع نه تنها دیگر خاصیت خنک کاری و روانکاری ندارد، بلکه مانند یک ماده ساینده عمل کرده و تمام مجاری باریک هیدرولیکی را مسدود می سازد. بنابراین، جدول بالا به عنوان یک راهنمای تشخیص سریع عمل می کند تا رانندگان بتوانند بلافاصله پس از مشاهده هرگونه تغییر در رفتار حرکتی خودرو، اقدام به بررسی سطح روغن گیربکس نمایند.

۷ نشانه مهم که به شما می گوید روغن گیربکس ماشین کم شده است!

شناخت علائم کمبود روغن گیربکس یکی از ضروری ترین مهارت ها برای هر راننده ای است، چرا که سیستم انتقال قدرت بر خلاف موتور، در صورت بروز مشکل همیشه چراغ هشداری مجزا روی صفحه کیلومتر ندارد. اولین نشانه، تاخیر در درگیری دنده ها یا به اصطلاح تاخیر در حرکت است؛ وقتی خودرو را در حالت دنده حرکت قرار می دهید و چند ثانیه طول می کشد تا ماشین واکنش نشان دهد، سطح مایع هیدرولیک پایین است.

دومین نشانه، لغزش یا گاز هرز خوردن در حین حرکت است که طی آن دور موتور بالا می رود اما سرعت خودرو متناسب با آن افزایش نمی یابد. سومین مورد، صدای ناله، سوت کشیدن یا لرزش غیرعادی در هنگام توقف یا حرکت است که ناشی از هوارفتن پمپ روغن گیربکس می باشد. چهارمین نشانه، تقه زدن و کوبش شدید هنگام تعویض دنده ها در گیربکس های اتوماتیک است که به دلیل افت فشار پشت شیرهای برقی رخ می دهد.

پنجمین هشدار، بوی سوختگی بسیار داغ و تندی است که از بخش زیرین خودرو به مشام می رسد و نشان دهنده اکسیداسیون روغن به دلیل دمای بی اندازه بالا است. ششمین نشانه، نشت روغن سرخ رنگ یا قهوه ای تیره رنگ در زیر پارک گاه خودرو است که مستقیماً کسر شدن حجم مایع را تایید می کند. هفتمین نشانه نیز سفت شدن پدال کلاچ یا سخت جا رفتن اهرم دنده در گیربکس های دستی است که خبر از نبود واسکازین کافی در جعبه دنده می دهد.

• تاخیر در درگیری دنده ها و حرکت خودرو
• گاز هرز خوردن و لغزش دنده ها در حین رانندگی
• صداهای ناهنجار مانند سوت کشیدن، ناله یا جیرجیر
• ضربه و تقه زدن شدید در زمان تغییر دنده
• استشمام بوی سوختگی داغ و تند
• مشاهده لکه های نشتی روغن در زیر خودرو
• سفت شدن اهرم دنده و مقاومت در برابر جا رفتن

توجه به این هفت نشانه کلیدی می تواند شما را از پرداخت هزینه های هنگفت تعویض کامل گیربکس نجات دهد. معمولاً سیستم های اتوماتیک مدرن نسبت به تغییرات حجم مایع بسیار حساس تر هستند و کوچک ترین افت سطح روغن می تواند باعث بروز اختلال در عملکرد کامپیوتر گیربکس و رفتن خودرو به حالت اضطراری یا دنده سه ثابت شود. در این شرایط راننده باید فوراً خودرو را متوقف کرده و سطح واسکازین را بررسی کند تا از پیشرفت آسیب به قطعات گران قیمت جلوگیری به عمل آید.

آیا کم بودن روغن گیربکس باعث بد جا رفتن یا سفت شدن دنده ها می شود؟

پاسخ به این سوال قطعا مثبت است؛ کم بودن روغن گیربکس یکی از اصلی ترین و مستقیم ترین دلایل سفت شدن، گیر کردن و بد جا رفتن دنده ها در هر دو نوع سیستم دستی و اتوماتیک محسوب می شود. در گیربکس های دستی، دنده ها و برنجی ها برای اینکه بتوانند به آرامی و بدون اصطکاک روی یکدیگر بلغزند و هم دور شوند، نیاز به یک لایه مداوم از واسکازین دارند.

وقتی سطح واسکازین کاهش می یابد، قطعات دنده برنجی نمی توانند سرعت دوران شفت ها را یکسان کنند و در نتیجه اهرم دنده با مقاومت شدید مواجه شده یا هنگام جا زدن صدای آب میوه گیری و اصطکاک شدید فلزات به گوش می رسد.

این مسئله در دنده های سبک تر مانند دنده دو و سه بیشتر به چشم می خورد زیرا این دنده ها در رانندگی شهری بیشترین درگیری را دارند. اگر صاحب خودرویی نظیر هیوندای یا کیا هستید، آگاهی از نحوه کارکرد این سیستم بسیار اهمیت دارد، زیرا اجزای حساس هیدرولیکی مانند گیربکس النترا بدون تامین مایع کافی دچار جابجایی نادرست سوپاپ ها می شوند.

همین مسئله در خودروهای شاسی بلند و سدان های پیچیده تر نیز رخ می دهد؛ برای مثال در ساختار حساس گیربکس اپتیما افت سطح روغن بلافاصله خود را به صورت تاخیر در تعویض دنده و گیر کردن اهرم در حالت پارک یا درایو نشان می دهد. برای تامین قطعات فنی و اطمینان از سلامت این بخش ها می توانید به فروشگاه تخصصی ریما پارتز مراجعه کنید تا با مشاوران فنی در ارتباط باشید. وقتی روانکاری به میزان کافی انجام نشود، اهرم دنده به سختی جابجا شده و فشار فیزیکی زیادی به ماهک ها و میل ماهک ها وارد می کند که در درازمدت موجب کج شدن این قطعات مکانیکی نیز خواهد شد.

خطرات رانندگی با روغن گیربکس کم؛ گیربکس چه زمانی می سوزد؟

ادامه رانندگی با خودرویی که دچار کسری روغن گیربکس است، یکی از خطرناک ترین اقدامات ریسک پذیری است که یک راننده می تواند انجام دهد. زمانی که حجم روغن کمتر از حد استاندارد باشد، ظرفیت خنک کاری سیستم به شدت کاهش می یابد و دمای کاری داخل جعبه دنده ظرف مدت چند دقیقه رانندگی به بالای ۱۵۰ درجه سانتی گراد می رسد. این حرارت فوق العاده بالا باعث پخته شدن لاستیک های اورینگ، کاسه نمدها و کلاچ های درون گیربکس اتوماتیک می شود.

اصطلاح سوختن گیربکس زمانی اتفاق می افتد که صفحات اصطکاکی به دلیل نبود روغن خنک کننده و روان کننده، تحت لغزش مداوم دچار حرارت شدید شده و فیبر روی آن ها کنده و کاملاً زغال می شود. در این حالت، خودرو دیگر به هیچ وجه حرکت نخواهد کرد زیرا هیچ فشاری برای درگیر کردن کلاچ ها وجود ندارد و روغن باقی مانده نیز به یک مایع کاملاً سیاه، غلیظ و پر از براده های فلزی تبدیل شده است.

اگر در این شرایط به رانندگی ادامه دهید، قطعات دوار با سرعت بالا به یکدیگر قفل کرده و ممکن است پوسته اصلی گیربکس نیز در اثر خرد شدن قطعات داخلی بشکند که در این صورت هیچ راهی جز تعویض کامل مجموعه گیربکس باقی نخواهد ماند.

کاهش روغن گیربکس با قطعات داخلی خودرو چه می کند؟ (از ساییدگی چرخ دنده ها تا خرابی بلبرینگ)

مکانیزم داخلی جعبه دنده مجموعه ای پیچیده و بسیار دقیق از چرخ دنده های خورشیدی، سیاره ای، شفت های ورودی و خروجی، بلبرینگ ها و کارتر است که تمامی آن ها با تلرانس های صدم میلی متری در کنار یکدیگر کار می کنند.

زمان تعویض روغن گیربکس و حفظ میزان دقیق آن تاثیر مستقیم بر عمر این اجزا دارد. وقتی سطح واسکازین کم می شود، اولین قطعاتی که آسیب می بینند بلبرینگ ها و یاتاقان های سوزنی هستند، زیرا این قطعات در بالاترین نقاط گیربکس قرار دارند و روغن کمتری به آن ها پاشیده می شود. بدون روغن، بلبرینگ ها به سرعت داغ شده، ساچمه های آن ها کچل کرده و صدای ناله ممتدی در اتاق خودرو پیچیده می شود.

در مرحله بعد، چرخ دنده های اصلی دچار ساییدگی و خط و خش شدید می شوند؛ عدم وجود لایه هیدرودینامیکی روغن باعث می شود تاج دنده ها با یکدیگر برخورد مستقیم داشته باشند و به مرور زمان دندانه ها تیز، ساییده یا حتی شکسته شوند.

علاوه بر این، براده های فلزی حاصل از این ساییدگی وارد مدار هیدرولیک شده و فیلتر را مسدود می کنند؛ به عنوان مثال استفاده از یک صافی گیربکس مزدا استاندارد می تواند تا حدی این براده ها را جذب کند اما اگر کمبود روغن ادامه یابد، فیلتر کیپ شده و پمپ روغن کاملا خشک کار می کند که نتیجه آن نابودی کامل کل مجموعه است.

این آسیب ها اختصاصی به خودروهای خارجی نیستند و حتی در خودروهای داخلی که از لوازم یدکی ایران خودرو یا لوازم یدکی سایپا استفاده می کنند نیز کاهش واسکازین منجر به دیفرانسیل سوزی و خرد شدن چرخ دنده های دشلی می شود. مجموعه ریما پارتز همواره توصیه می کند که بررسی دوره ای سطح واسکازین را جدی بگیرید تا قطعات داخلی دچار چنین تخریب زنجیره ای و پرهزینه ای نشوند.

هنگام کم شدن روغن گیربکس: آیا فقط سرریز کنیم یا روغن باید کامل تعویض شود؟

یکی از تصمیمات مهمی که مالکان خودرو هنگام مواجهه با افت سطح مایع گیربکس باید بگیرند، انتخاب بین سرریز کردن مایع جدید یا انجام فرآیند کامل تعویض روغن گیربکس اتوماتیک یا دستی است. تصمیم گیری در این مورد بستگی مستقیم به کیفیت، رنگ، بوی روغن باقی مانده و همچنین میزان کارکرد آن دارد.

اگر روغن موجود در کارتر هنوز رنگ شفاف و قرمزرنگ خود را حفظ کرده باشد، بوی سوختگی ندهد و هیچ گونه ذرات معلق فلزی در آن دیده نشود و از طرفی زمان زیادی از آخرین تعویض آن نگذشته باشد، سرریز کردن روغن هم پايه و با همان مشخصات فنی دقیق مثلا ATF WS یا Dexron VI پس از رفع کامل محل نشتی، یک راهکار کاملاً معقول و اقتصادی است.

اما اگر روغن موجود به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه درآمده، بوی سوختگی شدید می دهد یا کارکرد آن از محدوده استاندارد (معمولا ۶۰ هزار کیلومتر) گذشته است، تنها سرریز کردن روغن نه تنها مشکلی را حل نمی کند، بلکه روغن جدید را نیز به سرعت آلوده و فاسد می سازد. در این شرایط باید فرآیند تعویض کامل روغن به همراه شستشوی کارتر و تعویض فیلتر صافی انجام گیرد تا تمام آلودگی ها و براده های فلزی از مدار هیدرولیک خارج شوند.

فروشگاه آنلاین ریما پارتز با ارائه انواع قطعات یدکی اصلی و محصولات استاندارد، به شما کمک می کند تا همواره بهترین سیالات و قطعات جانبی را برای حفظ سلامت خودروی خود انتخاب کرده و از عملکرد بی نقص جعبه دنده خودرویتان در تمامی شرایط جاده ای اطمینان حاصل فرمایید. در نهایت، توصیه می شود پس از هر بار سرریز یا تعویض، سطح روغن گیربکس دستی یا اتوماتیک را در دمای کاری استاندارد موتور مجددا چک کنید تا از عدم سرریز بیش از حد یا کمبود مجدد آن اطمینان یابید.